AI is vies. Of zijn we eindelijk gaan zien hoeveel afval we al maakten?
“AI maakt alles hetzelfde.”
Het is een veelgehoorde opmerking. De beelden lijken teveel op elkaar. Zo ook de teksten en de campagnes. Alsof kunstmatige intelligentie een eindeloze fabriek is geworden die een stroom van digitale eenheidsworst produceert. Dat beeld is begrijpelijk. Maar misschien kijken we naar het verkeerde probleem. Want wat als AI niet de oorzaak is en alleen maar -en vooral- zichtbaar maakt wat er al was?
Decennialang produceerden bedrijven enorme hoeveelheden content
Brochures, websites, nieuwsbrieven, advertenties, presentaties, rapporten, social media-posts, etc. Veel daarvan was en/of is waardevol, in ieder geval voor ‘big-data’ en eerlijk is eerlijk. Een groot deel werd gelezen, bekeken en vervolgens vergeten. Niet omdat de makers hun werk niet serieus namen maar omdat ieder vakgebied zijn clichés ontwikkelt.
Waaronder standaardverhalen, want dat zijn veilige keuzes, met voorspelbare beelden …
AI heeft die stroom niet gecreëerd .., AI heeft de omvang zichtbaar gemaakt.
“Garbage in … “
Een overvolle vuilnisbak die uitpuilt met schetsen, ontwerpen, revisies en ontwerpen. Midden tussen al die creatieve reststromen ligt een groen AI-figuur. Niet als koning en zeker niet als held, maar gewoon tussen de rommel.
Tussen alles wat mensen al maakten. Dat beeld voelt eerlijk omdat AI niet ontstond in een leeg universum. AI ontstaat uit wat wij produceren. Uit onze ideeën en successen. Onze missers, clichés en experimenten die leiden tot onze digitale afvalberg.
Vroeger …
Vroeger bestond er een bekende regel binnen softwareontwikkeling: “Garbage In, Garbage Out.” Wanneer je slechte invoer gebruikt, krijg je slechte uitvoer terug en die regel is vandaag nog steeds waar. Sterker; misschien zelfs meer dan ooit.
Slechte ideeën worden geen goede ideeën omdat ze door AI gaan. Middelmatigheid wordt geen meesterwerk omdat een algoritme ermee aan de slag gaat. Maar er is wel iets veranderd.
Voor het eerst beschikken we over gereedschap dat enorme hoeveelheden informatie, beelden, concepten en patronen razendsnel kan verwerken. Hiermee wordt niet alles beter maar veel wordt wel zichtbaar.
De recyclingcentrale
Misschien is AI daarom minder vergelijkbaar met een fabriek. Misschien lijkt het meer op een recyclingcentrale. Dagelijks komt er een gigantische stroom materiaal binnen waarvan een deel direct weg kan. Een ander deel heeft geen waarde.
Echter tussen de resten bevinden zich ideeën. Patronen, combinaties en/of inzichten. Ruwe grondstoffen die eerder verborgen bleven onder de massa en de vraag wordt dan niet: “Kan AI iets maken?”, maar: “Kunnen wij betekenis herkennen in alles wat beschikbaar wordt?”
Iedere nieuwe technologie krijgt aanvankelijk dezelfde reacties
- Fotografie was ooit geen echte kunst
- desktop publishing zou het ontwerpvak vernietigen
- digitale camera’s zouden fotografie uithollen
- Photoshop zou authenticiteit onmogelijk maken.
De computer werd gezien als een bedreiging voor creatief werk en de meeste disciplines bleven bestaan. Ze ontwikkelden zich verder en verder. Niet dankzij de technologie maar dankzij de mensen die ermee experimenteerden.
Generieke output
Natuurlijk produceert AI een hoop generieke output en dat ontkennen we niet. Maar misschien zegt dat minder over AI dan over onszelf. Wanneer duizenden mensen dezelfde vraag stellen, dezelfde referenties gebruiken en dezelfde voorbeelden volgen, is het logisch dat vergelijkbare resultaten ontstaan. Dat gebeurde vroeger ook alleen veel langzamer. Zo heeft AI de spiegel dichterbij gezet en dat maakt sommige conclusies ongemakkelijk.
Misschien moeten we stoppen met discussiëren over of AI goed of slecht is. Het is namelijk interessanter wat mensen ermee doen. Gebruiken we het om meer van hetzelfde te maken? Of gebruiken we het om ideeën zichtbaar te maken die daarvoor verborgen bleven? Want daar ontstaat het verschil. Niet bij de techniek. Maar bij de richting.
Dat is precies waar verbeelding interessant wordt
Niet wanneer AI bestaande beelden kopieert maar wanneer ideeën zichtbaar worden die nog geen vorm hadden.
Een observatie, gedachte, toekomstscenario of metafoor. Een verhaal dat nog niet gefotografeerd kan worden omdat het nog niet bestaat. Juist daar ontstaat ruimte voor experiment.
Voor illustraties, ontdekkingen en voor nieuwe visuele talen. Niet als vervanging van creativiteit. Maar als verlengstuk ervan.
Veel mensen zeggen dat AI meer afval produceert. Misschien is dat waar. Tegelijkertijd biedt AI ook iets anders namelijk de mogelijkheid om sneller door de afvalberg heen te kijken en patronen te herkennen om nieuwe verbanden te leggen .., verborgen ideeën zichtbaar te maken.
De vraag is dus misschien niet of AI vies is. De interessantere vraag is wat wij besluiten terug te winnen uit alles wat we al gemaakt hebben.
