Hoe gevaarlijk moet een verpakking zijn voordat we er aandacht aan besteden?
Wanneer mensen aan gevaarlijke stoffen denken, denken ze vaak aan laboratoria en/of waarschuwingssymbolen. Misschien wel chemische fabrieken, afgesloten ruimtes of mensen in beschermende pakken. Dat voelt logisch want gevaar hoort ergens anders thuis en niet bij ons.
In ieder geval niet in de keuken, het keukenkastje of in onze schuur. Toch is dat een interessante gedachte want veel stoffen waar we dagelijks mee omgaan, danken hun veiligheid niet aan de stof zelf, maar aan de manier waarop ermee wordt omgegaan.
De verpakking
De afgelopen jaren ontstond steeds meer aandacht voor wat verpakkingen bevatten. Niet alleen het product maar ook de verpakking zelf. Voor inkten, lijmen, coatings. En dat zijn allemaal barrièrelagen omdat de productveiligheid breder werd bekeken. Een logische ontwikkeling want een verpakking beschermt niet alleen een product; een verpakking staat ook in direct contact met mensen.
Met voedsel, opslag, transport, kortom met de gehele omgeving. Maar terwijl we steeds kritischer kijken naar complexe chemische samenstellingen, vergeten we soms iets anders. Gevaar zit niet altijd verborgen in onbekende stoffen. Soms zit het in de meest gewone dingen.
De huishoudelijke gevarenzone
Kijk eens rond in een gemiddeld huishouden. Daar vinden we o.a.: lucifers, koffie, schoonmaakmiddelen, alcohol, batterijen, keukenzout, verf, houtskool, meta(a)l(en), elektriciteit .., en we beschouwen deze dingen als normaal. Niet omdat ze ongevaarlijk zijn, maar omdat we geleerd hebben ermee om te gaan.
Dat verschil is belangrijk. Bekendheid voelt vaak als veiligheid, ook wanneer dat niet helemaal terecht is.
The Household Hazard Box
Het beeld laat precies dat spanningsveld zien. Op het eerste gezicht lijkt het een charmante verzameldoos. Misschien wel een soort museumobject met mooie typografie en fraaie illustraties. Een decoratieve pleister die de doos bijeenhoudt, speels en een beetje nostalgisch. Pas daarna kijk je naar de inhoud. Deze bestaat uit reageerbuizen, luciferkoppen, grove zoutkristallen, staalwol, houtskool, koper en kristallen.
Stoffen die afzonderlijk volledig normaal lijken, maar samen opeens de uitstraling krijgen van een laboratoriumcollectie. En precies daar ontstaat de observatie. Niet omdat deze objecten extreem gevaarlijk zijn. Maar omdat de verpakking ons dwingt anders naar alledaagse materialen te kijken.
De brandende lucifer
Stel je voor dat de rode luciferkoppen in de eerste reageerbuis langzaam beginnen te smeulen. Niet spectaculair.., gewoon een subtiel vuurtje. Dan onmiddellijk verandert onze waarneming. Wat eerst een verzameling huishoudelijke objecten was, voelt ineens risicovol, terwijl de inhoud nauwelijks veranderd is. Het vuur maakt zichtbaar wat altijd al aanwezig was; namelijk potentie, energie, kwetsbaarheid en risico.
Veel risico’s zijn onzichtbaar totdat er iets gebeurt. Een batterij is veilig totdat deze beschadigd raakt of ingeslikt is. Een schoonmaakmiddel is veilig totdat het verkeerd wordt gecombineerd. Een lucifer is veilig totdat deze wordt aangestoken.
Een verpakking is veilig totdat blijkt welke stoffen erin terechtkomen of welke stoffen eruit vrijkomen. Vaak verandert niet het materiaal maar onze aandacht ervoor.
Natuurlijk hoeft niet ieder object als een gevaarlijke stof behandeld te worden. Want niemand wil een wereld waarin ieder keukenkastje eruitziet als een chemisch laboratorium. Maar misschien is volledige zorgeloosheid ook een vorm van blindheid omdat juist de meest vertrouwde objecten gemakkelijk ontsnappen aan onze aandacht … omdat we ze iedere dag zien.
Regelgeving
Misschien is dat de reden waarom regelgeving zich steeds vaker richt op details die vroeger nauwelijks aandacht kregen. Niet omdat alles gevaarlijk is maar omdat veiligheid vaak schuilt in de dingen die niemand meer bevraagt.
De geschiedenis van productveiligheid bestaat grotendeels uit materialen waarvan ooit werd aangenomen dat ze probleemloos waren totdat iemand beter ging kijken.
Interessant genoeg gaat het hierbij niet alleen om producten. Maar ook verpakkingen worden steeds vaker onderdeel van dit gesprek.
- Wat zit erin?
- Wat komt eruit?
- Wat migreert?
- Wat blijft achter?
- Wat gebeurt er wanneer materialen jarenlang worden gebruikt, opgeslagen, vervoerd en weggegooid?
Dat zijn vragen die vroeger nauwelijks werden gesteld terwijl ze vandaag steeds belangrijker worden.
Een nieuw normaal
Misschien zit gevaar niet altijd in uitzonderlijke stoffen. Misschien zit het juist verborgen in de dingen die we volledig normaal zijn gaan vinden en dat maakt veiligheid ingewikkeld.
Want hoe vertrouwder iets wordt, hoe minder we geneigd zijn er vragen over te stellen. En misschien is dat precies de waarde van een goede verpakking. Niet alleen beschermen maar af en toe ook herinneren.
